Nog tot 5 januari 2025 loopt in het Museum Oudenaarde (MOU) een unieke tentoonstelling over Margaretha van Parma. Deze keizersdochter had een bijzondere link met de Vlaamse Ardennen. De expo toont ook een aantal unieke kunstvoorwerpen uit de persoonlijke collectie van de voormalige landvoogdes.
Wie was Margaretha van Parma?
Margaretha werd geboren op 5 juli 1522 als buitenechtelijke dochter van keizer Karel V en Johanna van der Gheynst, een dienstmeisje uit Oudenaarde. Enkele weken na haar geboorte werd de toekomstige landvoogdes van de Nederlanden ondergebracht bij een adellijke familie in Brussel. Toch zal vooral haar doopmeter Margaretha van Oostenrijk een belangrijke invloed uitoefenen op haar opvoeding: Margaretha werd klaargestoomd tot een volleerde Habsburgse prinses en werd ingeleid in het ceremoniële hofleven. Op zevenjarige leeftijd werd ze door haar vader gelegitimeerd en werd ze een pion op het Europese politieke schaakbord. Op veertienjarige leeftijd werd ze uitgehuwelijkt aan Alessandro de Medici die nog geen jaar later wordt vermoord door zijn eigen neef. Daarna werd ze -met de nodige tegenzin- uitgehuwelijkt aan Ottavio Farnese, hertog van Parma en een bastaardzoon van de paus. In 1556 werd Margaretha door haar halfbroer Filips II aangesteld als landvoogdes van de Nederlanden. Haar zoontje Alexander werd overgebracht naar het Spaanse hof en zal zijn moeder pas negen jaar later voor het eerst terugzien.
Ondanks de toenemende politieke druk vanuit Spanje hield Margaretha vast aan een verzoeningspolitiek tussen de katholieken en de protestanten. Filips II bleek echter halsstarrig weigeren om ook maar enige toegevingen te doen. Toen de Spaanse koning na de Beeldenstorm de hertog van Alva naar onze gewesten stuurde was de maat vol voor Margaretha en keerde ze terug naar Italië waar ze een groot deel van haar jeugd had doorgebracht.
Unieke kunstvoorwerpen
Voor de expo kon het MOU enkele mooie buitenlandse bruikleenstukken op de kop tikken. Naast een hele reeks portretten van Margaretha en haar naaste familieleden worden op de tentoonstelling ook zeven prenten getoond uit het Album van Brussel, dat een uniek beeld schetst van de opulente rijkdom aan het hof van Margaretha van Parma.
De prenten verbeelden de festiviteiten naar aanleiding van het huwelijk van Alexander Farnese met de infante van Portugal. Voor het banket werden de mooiste zilveren schalen uitgehaald, niet altijd om uit te eten maar wel om mee uit te pakken. De prenten leren ons heel wat over de eetgewoonten in het midden van de 16eeeuw en tonen bijvoorbeeld een forchetta, een voorloper van de moderne vork.
Daarnaast worden er ook een aantal prachtige Italiaanse majolicaborden getoond, waaronder een uniek exemplaar uit de late 16e eeuw. Het sierbord is rijkelijk gedecoreerd met grotesken die rechtstreeks gebaseerd zijn op de muurschilderingen die werden teruggevonden bij de opgravingen van het Gouden huis van keizer Nero in de buurt van het Colosseum in Rome. Een ander topstuk van de tentoonstelling is een kostbare schenkkan in sardonisch agaat afgewerkt met goud, robijnen en smaragden uit de collectie van de familie Farnese. Een andere blikvanger is een portret van Margaretha dat tot de persoonlijke kunstverzameling van de Britse koning Charles III behoort en uitzonderlijk werd uitgeleend voor deze tentoonstelling. Interessant is ook een verzameling etsen met een afbeelding van de belangrijkste politieke gebeurtenissen uit die periode waaronder de Beeldenstorm in 1566 en de onthoofding van de edelen Egmont en Horne op de Grote Markt in Brussel op 5 juni 1568.
Praktisch: De tentoonstelling Margaretha. Keizersdochter tussen macht en imago loopt nog tot 5 januari 2025 in het MOU te Oudenaarde.
